Kultura > Grupy etniczne > Inne
Harari - Aderie
Semicki lud Harari to fenomen na skalę Etiopii i chyba całego świata. To grupa ludności od zawsze związana tylko i wyłącznie z życiem miejskim, i to z życiem w jednym konkretnym mieście, w Harerze*.

Właśnie ze względu na tę właściwość warto opisać tę grupę, mimo że nie jest zbyt liczna – liczy około 33 tysięcy osób. Ma ona jednak nawet swój własny język, znany pod kilkoma nazwami: harari, adarie/aderie, aderinia, gesinan, i własną kulturę. Mieszkańcy Hareru zwani są również często, zwłaszcza przez Amharów i Oromo, ludem Aderie. Oni sami zaś nazywają siebie Ge sinan, co znaczy “osoba z miasta”.


Aby zatem poznać ludzi Harari, trzeba też poznać Harer.

Znajduje się on we wschodniej Etiopii, niedaleko granicy z Dżibuti i Somalią, w pobliżu miasta Dire Daua. Harer leży na wysokości ok. 1800 m n.p.m., w regionie o dobrym, niezbyt upalnym ani suchym, klimacie i żyznych ziemiach. Klimat Hareru jest ponoć tak dogodny, iż niektórzy (również mieszkający tam Europejczycy) ani myślą kiedykolwiek się stamtąd wyprowadzić.

Targ przy bramie Asmaddin,

jednym z wjazdów do starego miasta

w Harerze

Zdjęcie: Ahron de Leeuw


W okolicach miasta uprawiania jest bawełna, kawa, niektóre zboża i owoce oraz khat (słowo arabskie, w języku amharskim nazywa się ć'at lub czat), roślina o właściwościach lekko halucynogennych i narkotycznych. Większość upraw służy jednak tylko potrzebom własnym. Jedynymi produktami na sprzedaż są kawa i khat żuty tu powszechnie niczym dawniej tytoń w Europie. Harerska kawa słynie jednak jako jedna z najlepszych na świecie. Handel zaś jest głównym źródłem dochodów dla Harerczyków, którzy doskonale się na nim znają.
Cały Harer otoczony jest murem i posiada dwie główne bramy wjazdowe, zamykane na noc. Kiedyś było też przez jakiś czas tzw. miastem zakazanym, do którego wstęp mieli tylko mieszkańcy, a pod żadnym pozorem nie mieli prawa wstępu chrześcijanie. Pierwszym Europejczykiem, który się do niego dostał, był Richard Burton. W 1855 udało mu się wejść tylko dzięki temu, że przebrał się za Araba.

Meczet w Harerze

Zdjęcie: Ahron de Leeuw

Miasto słynie też ze swoich licznych meczetów i jest czwartym świętym miastem islamu. Harari są muzułmanami (sunnitami), jednak mimo że do pisania w swoim języku używają alfabetu arabskiego, sam język arabski jest znany jedynie przez nielicznych.
Harer został założony przez Arabów w VII w., w czasach pierwszych podbojów muzułmaśkich. W XVI wieku był stolicą niezależnego arabskiego państewka Adal. Został podbity przez Etiopczyków w 1887 roku, za panowania cesarza Menelika II. Dopiero wtedy przestał być miastem zamkniętym. Współcześnie przyznano mu wspomniany już status miasta niezależnego, głównie ze względu na jego specyficzną, unikatową kulturę.

Centrum życia w Harerze jest targ rozkwitający popułudniami na głównym placu. Przyjeżdżają wówczas także mieszkańcy innych okolicznych miejscowości, w tym przedstawiciele wielu różnych grup etnicznych, np. Oromo czy Afar. Oprócz wszelakiej żywności można tu zakupić przeróżne pamiątki i wyroby ze srebra, będące dziełem lokalnych rzemieślników.

Cmentarz w Harerze

Zdjęcie: Ahron de Leeuw



Kobiety Harari są egzotycznie piękne, a ich uroda jest połączeniem cech arabskich z etiopskimi.
Co bardzo ciekawe, przeczą one zupełnie stereotypowemu wyobrażeniu kobiety-muzułmanki. Nie są bynajmniej uciśnione przez swoich mężów. Wręcz przeciwnie – wiodą intensywne życie społeczne, solidaryzują się ze sobą nawzajem, zajmują się handlem, podejmują najważniejsze decyzje w domu, mają duże prawa majątkowe, a mężom nie wolno ich bić (jest to surowo zabronione przez oficjalne hararskie prawo). Wdowy zaś mogą same decydować o swoim dalszym życiu.

Dobrze to ilustruje opis zawarty w książce Mariana Brandysa pt. Z panem Biegankiem w Abisynii:

“Uwagę zwracały przede wszystkim kobiety Harari. Zarówno wyglądem, jak sposobem bycia różniły się znacznie od wszystkich znanych nam dotychczas kobiet afrykańskich. Nie było w nich zupełnie owej skromnej pokory właściwej mieszkankom Wschodu i Południa. Promieniowała z nich duma, energia i świadomość własnej wartości. Ubrane były barwnie i gustownie, a twarze wielu z nich zadziwiały klasyczną regularnością rysów”.

W społeczności Harari solidarne są nie tylko kobiety. Jest to ogólna cecha tego ludu. Stworzyli nawet system wzajemnej pomocy zwany afoczia, polegający na zrzeszaniu się – już od małego – w grupy znajomych i przyjaciół i pomaganie sobie nawzajem w szczególnych sytuacjach, np. podczas ślubów i pogrzebów. Afoczia funkcjonują przeważnie w obrębie znajomych z poszczególnych dzielnic. Harari przeważnie pobierają się między sobą, małżeństwa z kimś spoza ich grupy są rzadkością.

Jedną z turystycznych ciekawostek Hareru jest dom-muzeum poety Artura Rimbaud, który spędził tam kilka lat życia. W muzeum można między innymi obejrzeć zdjęcia dawnego Hareru, wykonane przez poetę.

To z tego miasta wywodził się, a później nim rządził, słynny imam Ahmed ibn Ibrahim al-Gazi, znany w Etiopii jako Grań (Mańkut). Zapoczątkował on wielką wojnę z Etiopią, w trakcie której zniszczone zostało prawie całe ówczesne dziedzictwo kulturowe Abisynii. (więcej: dział Historia)

Główny plac targowy w starej

części Hareru

Zdjęcie: Ahron de Leeuw

Harer znany jest także z codziennego mini-spektaklu karmienia hien. Odbywa się on wieczorami, poza murami miasta. Wyuczony obcowania z hienami człowiek karmi je, po czym zbiera od widzów dobrowolną opłatę. Oczywiście, widzowie to przeważnie turyści i inni przejezdni.

Prawdziwa moc przyciągania tego miasta tkwi jednak przede wszystkim w jego muzułmańskiej przeszłości i tradycji. Przez wieki Harer był głównym centrum islamskim w Etiopii i do dziś nim w dużym stopniu pozostaje. Słynie m.in. ze swojej szkoły nauczania islamu. Jest także znane w świecie muzułmańskim jako Miasto Świętych, ze względu na pochowanych tu około 150 świętych islamu.

O Harerze, jako całości złożonej z elementów kulturowych, językowych i architektonicznych, niektórzy mówią, że posiada “mistyczny powab starej kultury”, a dominujące tam odczucia to spokój i zadowolenie.

*istnieje kilka sposobów zapisywania nazwy miasta w alfabecie łacińskim, najpopularniejsze to Harer i Harar
Handmade, silver jewellery - JM Popiel