Kącik Językowy > Język amharski
Język amharski - cz. II
Bardzo długo określany był mianem lysane nygus (w gyyz) lub jenygus k'uank'ua (w amh.) - języka króla. Faktycznie, był to język amharskich władców, rządzących w Etiopii niepodzielnie od XIII do XX wieku. Współcześnie jest językiem urzędowym i w jakimś stopniu także narodowym Etiopii. W jakimś, a nie całkowitym, ponieważ sytuacja językowa Etiopii jest naprawę złożona i są grupy etniczne zamieszkujące peryferyjne obszary kraju, które nierzadko nawet o amharskim nie słyszały. Niemniej w wielu przypadkach amharski pełni rolę etiopskiej lingua franca, zwłaszcza na północy i w centrum kraju.

W poniższym artykule omówione zostaną aspekty dotyczące tego języka, których nie poruszono w ogólnym omówieniu najważniejszych języków Etiopii.


Pochodzenie języka amharskiego

Pochodzenie amharskiego nie zostało, podobnie jak innych semickich języków Etiopii, do końca ustalone. Przez długi okres czasu przyjmowano za fakt oczywisty, że amharski, który zastąpił gyyz w mowie około X w.n.e., musi się z gyyz wywodzić, być jakąś jego modyfikacją. Jednakże następstwo czasowe wcale przecież nie musi tego implikować i dzięki późniejszym badaniom językoznawczym gyyz i amharskiego okazało się, że różnią się one od siebie na tyle, że najprawdopodobniej ani amharski, ani nawet bliżej niż on spokrewniony z gyyz język, tigrinia, wcale od gyyz nie pochodzą, lecz raczej wszystkie te trzy języki pochodzą od jeszcze innego – lub kilku różnych – języków semickich, których tożsamości dziś nie można już ustalić. Obecnie amharski i gyyz nie są nawet klasyfikowane do tej samej grupy językowej – gyyz zaliczany jest do północnoetiopskich języków semickich, zaś amharski – do południowoetiopskich semickich. Wobec ciągle postępujących i wnoszących nowe punkty widzenia badań nad językami Etiopii należy zachować ostrożność w wyciąganiu wniosków i stawianiu hipotez. Wszelkie dane historyczne i różnego rodzaju klasyfikacje są niejednokrotnie jedynie tymczasowym rezultatem prac, nie zaś prawdą ostateczną. Być może w przyszłości zostaną poznane dalsze fakty na temat przeszłości tych języków, które postawią naszą dotychczasową wiedzę w nowym świetle.

Budowa języka amharskiego

Język amharski jest jednym z najbardziej zmodyfikowanych semickich języków Etiopii, jeśli chodzi o wpływy języków kuszyckich. Najbardziej widoczna zmiana to, oprócz zapożyczeń leksykalnych, inny niż w pozostałych językach semickich szyk. W amharskim jest on następujący: SOV, czyli podmiot-dopełnienie-orzeczenie, np. ከበደ ረጅም ደብዳቤ ይጽፋል (Kebbede redzim debdabie jyc'fal – Kebbede długi list pisze).
W amharskim odwrotny jest również sposób wyrażania przynależności. We wszystkich semickich oprócz amharskiego jego schemat to: przedmiot posiadany – posiadacz, w amharskim zaś: posiadacz – przedmiot posiadany, np. የከበደ ማጽሓፍ (jeKebbede mec'haf - książka Kebbede), przy czym je to partykuła wyrażająca dopełniacz, tak jak Saxon genitive (angielskie 's, np. Peter's book).
Odmienna w amharskim jest również kolejność następowania po sobie rzeczownika i przymiotnika. W językach semickich generalnie mówi się 'kwiat ładny', podczas gdy w amharskim – 'ładny kwiat'. O ile ta zmiana kolejności wydaje się osobom polskojęzycznym pewnym ułatwieniem, o tyle kolejność następowania po sobie zdań głównych i podporządkowanych już takim ułatwieniem nie jest, a wręcz preciwnie. W języku amharskim bowiem najpierw pojawia się zdanie podporządkowane, a dopiero po nim główne. Sytuacja komplikuje się, gdy mamy do czynienia ze zdaniem bardziej rozwiniętym, np. O tym, aby długi list szybko napisał, że go poprosiła, Abbebe za późno dowiedział się. Występowanie zdania podporządkowanego przed głównym jest również modyfikacją w stosunku do reszty języków semickich.
Jeśli chodzi o inne cechy amharskiego, do typowych z pewnością należy bardzo powszechne używanie czasowników posiłkowych do tworzenia wielu czasów oraz wyrażeń idiomatycznych i różnych potocznych zwrotów. Jako przykład można podać takie wyrażenia przysłówkowe, jak szybko, głośno, cicho/po cichu – nawet one zostały utworzone za pomocą czasowników posiłkowych! (zym ale, k'edem ale, etc.)
W amharskim można także zaobserwować wiele zmian, jeśli chodzi o fonetykę. Przede wszystkim nastąpił prawie całkowity zanik spółgłosek gardłowych i zwarcia krtaniowego [ʔ]. Bardzo charakterystyczną cechą wymowy języka amharskiego jest również palatalizacja, czyli zmiękczanie spółgłosek.

Co się tyczy słownictwa, wiele jest w języku amharskim zapożyczeń nie tylko z języków kuszyckich czy z gyyz, ale także z włoskiego (pod wpływem włoskiej okupacji) czy współcześnie z angielskiego (zwłaszcza w najbardziej rozwijających się dziedzinach, takich jak informatyka).

Mimo tych dość znaczących różnic, amharski jest bez wątpienia jezykiem semickim, gdyż więcej między nim a pozostałymi semickimi podobieństw niż różnic.

Amharski powszechnie uchodzi za język piękny i bogaty, o przyjemnym brzmieniu. Jest to również język o ogromnych możliwościach ekspresji, posiadający wiele synonimów i różnorodnych sposobów wyrażania myśli. Dzięki temu, że jest obok gyyz najważniejszym językiem w historii Etiopii, należy do najlepiej zbadanych języków tego kraju. Powstało na jego temat wiele rozpraw autorstwa nie tylko europejskich, ale również rodzimych, etiopskich uczonych. Bardzo ciekawe są na przykład etiopskie gramatyki języka amharskiego.

Więcej na temat piśmiennictwa w języku amharskim można przeczytać w dziale
Kultura ->Literatura.

Handmade, silver jewellery - JM Popiel